Amsterdam Monumentenstad

Singel 24

Huisnaam: Vriesland
Adres: Singel 24
Oud adres: L268, wijk 17, klein nr. 256, kadaster F4043, verponding 1127
Gebouwtype: Woonhuis
Geveltype: Lijstgevel
Bouwstijl: Lodewijk XV
Bouwjaar: ca. 1760

(22 afbeeldingen)

Vriesland

Dit fraaie woonhuis is verbouwd in circa 1760 in Lodewijk XV-stijl (oftewel Rococo) waarbij de gevelbeëindiging met een hoog oprijzend middenstuk is aangebracht, waarin een schip is afgebeeld. De balustrade met flesbalusters buigt naar beneden waardoor het lijkt of deze naar achteren loopt: een typisch barokke vormgeving. Het pand heeft nog enkele fraaie interieuronderdelen uit deze periode. Bijzonder is dat bij deze verbouwing de ingang naar straatniveau is verplaatst om op de vroegere bel-etage - die nu de eerste verdieping kan worden genoemd - een mooie kamer aan de voorzijde te kunnen maken. De hardstenen onderpui met een ingang op straatniveau is toen gebouwd: de stoep die naar de hoofdverdieping leidde, is toen verwijderd. Een dergelijke verbouwing komt vaak voor in de 19de eeuw; dit is één van de eerste, misschien wel het vroegste voorbeeld, van een dergelijke verandering van de indeling van het pand (vergelijk het buurpand Singel 22 waar recent een dergelijke verbouwing plaatsvond, maar dan met behoud van de stoep en de deuromlijsting). Het is overigens niet bekend of het pand nog een oudere kern bevat. Het is ook goed mogelijk maar niet erg waarschijnlijk dat het pand volledig nieuw is opgetrokken omdat er al een ouder pand aanwezig was op deze locatie.

In het interieur is nog veel aanwezig uit de bouwtijd. Aan het einde van de gang bevindt zich boven de ingang naar de zaal in het achterhuis een fraai stucreliëf met twee putti en een schip. Het symboliseert de voorzichtigheid (met als attributen een slang en een spiegel) en de waakzaamheid (met als attribuut een haan), deugden die goed van pas komen in de handel. De stijlkamer aan de voorzijde van het pand op de eerste verdieping komt doorgaans voor in de zaal in het achterhuis, maar is door de verbouwing nu op deze plaats mogelijk omdat de volle breedte van het pand wordt benut. Het interieur van deze kamer is bijzonder fraai en gaaf overgeleverd, een goed voorbeeld van de Amsterdamse Rococo-stijl. De lambrizering en andere betimmeringen zoals een dubbele deur zijn nog aanwezig, evenals de schouw met spiegel (vergelijk Prins Hendrikkade 160) en een bijzonder fraai stucplafond. De schoorsteenmantel verdient extra aandacht: deze lijkt bekleed met hetzelfde marmer als de schouwmantel (nero portoro), maar dit betreft scagliola (stucmarmer). Vooral Italianen beheersten deze techniek, waarmee door middel van stucwerk marmer geïmiteerd wordt. Het stucplafond was recent groen geschilderd maar is nu weer wit, zoals het hoort. In de vier hoeken van het plafond bevinden zich stucreliëfs die verschillende aspecten van het leven uitbeelden: handel, gerechtigheid, strijd en liefde. De handel heeft de attributen van Mercurius, de staf en de hoed, en een geldbuidel, maar ook boeken (wijsheid) en kunst (bazijn). De gerechtigheid is uitgebeeld door een zwaard, een weegschaal, de tafelen der wet en documenten met zegels. De strijd heeft een speer, de knots van Hercules en een vrijheidshoed. De liefde een brandend hart, parfumflesje, wierookvaten en een boek. Tenslotte is er een dubbele deur naar de achterkamer, eveneens een stijlkamer.

Gebruikte literatuur:

• Hans Tulleners. Het Singel in Amsterdam. 23 monumenten aan een voormalige verdedigingsgracht. Open Monumentendag 1990. Amsterdam, 1990: p. 14
• Pieter Vlaardingerboek. De wereld aan de Amsterdamse grachten. Amsterdam, 2013: p. 93, 133

[Overige literatuur]

Monumentenstatus: RM
Monumentennummer: 5259
Adres: Singel 24
Adressen: Singel 22 A B C D E F G
Inschrijvingsdatum: 29-09-1970
Redengevende omschrijving: Pand met gevel onder triglyfenlijst, waarop zandstenen attiek met schip (XVIIIc, hardstenen pui later).

RM = Rijksmonument. Rijksmonumenten zijn gebouwen of andere objecten die van nationaal belang zijn. Bijvoorbeeld door hun schoonheid of door de geschiedenis van het pand voor Nederland. Nederland telt bijna 62.000 rijksmonumenten. Daarvan bevinden zich 6.635 in de Amsterdamse binnenstad (op 1 januari 2017). Vrijwel alle beschermde rijksmonumenten zijn geregistreerd in 1970.
GM = Gemeentelijk monument. Sommige panden hebben een bijzondere betekenis voor een stad, dorp of regio. In dat geval kan de gemeente zo'n pand op de gemeentelijke monumentenlijst plaatsen. In de Amsterdamse binnenstad bevinden zich 1.193 door de gemeente Amsterdam beschermde monumenten (op 1 januari 2017).
Redengevende omschrijving = Een beschrijving van de belangrijkste uiterlijke kenmerken van het object op het moment van opname op de monumentenlijst. De redengevende omschrijving heeft de status van juridisch document en geeft de reden aan waarom het object is geplaatst op de monumentenlijst. Meer informatie: cultureelerfgoed.nl.