Amsterdam Monumentenstad

Ignatius van Logteren (Amsterdam 1685-1732) en zijn zoon Jan (Amsterdam 1709-1745) waren belangrijke beeldhouwers en stuckunstenaars in Amsterdam. Ignatius had zijn beeldhouwopleiding gekregen van Anthonie Turck en Johannes Blommendael. In 1709 gaat Ignatius in ondertrouw met Hendrica Turck, de zuster van Anthonie Turck. Ignatius en Hendrica woorden op de Prinsengracht tegenover het Amstelveld. Op 8 maart 1709 werd hun zoon Jan geboren die op 9 maart werd gedoopt in het R.K. schuilkerk Het Boompje in de Kalverstraat.
In zijn eerste jaren heeft Ignatius nog samengewerkt met Daniël Marot, de uitvinder van de Hollandse Lodewijk XIV-stijl. Hij wordt sterk door hem beïnvloed. Vader Ignatius en zoon Jan van Logteren waren in de eerste plaats stuckunstenaars, maar ze hebben ook met beeldhouwwerk bijgedragen aan de verfraaiing van de grachtenhuizen, met name met een groot aantal zandstenen gevelbekroningen of toppen. Zo keert de in onbruik geraakte attiek van Adriaan Dortsman als beëindiging van grachtenhuisgevels rond 1728 als open-balustrade-attiek terug in het stadsbeeld. Jan heeft daaraan nog de monumentale ingangspartij toegevoegd, alhoewel zijn vader daar al mee was begonnen (zie Herengracht 520).

Herengracht 168. Stucbeeld Prudentia van Jan van Logteren (gesigneerd en gedateerd)

Zijn zoon neemt het bedrijf van zijn vader in november 1732 over. Zij zijn dan bezig met de gang van Herengracht 168. Naast het door Jan uitgevoerde stucbeeld Prudententie staat een signatuur: 'Jan van Logteren, Ignat. zoon, 1733'. Het is de eerste keer dat Jan signeert en de wijze waarop hij dat doet, kondigt hem aan als de voortzetter van zijn vaders werk. Aangezien hij daarop voortbouwde, maakte hij een flitsende start en schiep in negen jaar een indrukwekkend oeuvre. We zien bij hem een monumentalisering in de decoratieve vorming en ook een belangrijke stilistische ontwikkeling: hij begint namelijk in de late Lodewijk XIV-stijl van zijn vader, maar stapt rond 1735 over op de Lodewijk XV-stijl (de Rococo). Het eerst bekende voorbeeld daarvan is het portaal van het kinderhuis van het Burgerweeshuis uit 1739.
Na nog twee jaar van sterk afgenomen productie volgde algehele uitputting en instorting en overleed Jan aan silicosis in 1745. Met zijn overlijden komt er een einde aan de beeldhouwerscarrière van het atelier Van Logteren, maar ook van hun leerlingen. Zo keren de Amersfoortse broers B. en T. de Wilde naar hun geboorteplaats terug. Het zou Bernard de Wilde (1713-1758) zijn geweest, die zorgt voor het afhandelen van een laatste veiling en de sluiting van het atelier.

Een nog onvolledig overzicht van het nog bestaande oeuvre van het atelier Van Logteren:

• 

  Kloveniersburgwal 31. Stucwerkplafond achterkamer toegeschreven aan Ignatius van Logteren
  Kloveniersburgwal 31 (stucwerk, toegeschreven aan Ignatius, 1708/09)
• Frankendael (fontein afkomstig uit Driemond, Ignatius, 1714)
• Burgerweeshuis, Kalverstraat 92 (regentenbord, toegeschreven aan Ignatius, 1716)
• Beeckestijn (beeldhouwwerk en stucwerk, toegeschreven aan Ignatius, 1717/18)
• Herengracht 539 (beeldhouwwerk mogelijk ook ontwerp van de gevel, toegeschreven aan Ignatius, i.o.v. Gerrit Corver en Margaretha Munter, 1717/18)
• Herengracht 433 (beeldhouwwerk mogelijk ook ontwerp van de gevel, toegeschreven aan Ignatius, 1717/18)
• 

  Herengracht 366. Opzetstuk met alliantiewapen Cromhout-Cromhout en adelaar op de achtergevel
  Herengracht 366 (beeldhouwwerk op de achtergevel, twee stucplafonds, toegeschreven aan Ignatius, i.o.v. Jacob Cromhout, 1717)
• Herengracht 437 (stucplafond, Ignatius, ±1720)
• Keizersgracht 158 (geveltop, toegeschreven aan Ignatius, 1721)
• Keizersgracht 133 (stucwerk, toegeschreven aan Ignatius, ±1723)
• Herengracht 436 (beeldhouwwerk en stucwerk, Ignatius, 1723)
• Herengracht 548 (ontwerp mogelijk Daniël Marot of Ignatius, 1723)
• De Keizerskroon, Kalverstraat 71 (bekroning, Ignatius, 1725, nu in de buitenmuur van het Rijksmuseum)
• Herengracht 520 (ingangspartij en stucwerk, Ignatius en Jan, 1726)
• Prinsengracht 715 (geveltop, Ignatius of Jan, 1727)
• Amstel 218 (ingangspartij, stucwerk, Ignatius en Jan, 1727)
• NZ Voorburgwal 280-282 (gevel, stucwerk, trapbaluster, toegeschreven aan Ignatius, ±1727
• Herengracht 338 (gevel met open balustrade-attiek, Ignatius, 1728)
• Herengracht 168 (deuren, trap, Ignatius, stucwerk, Jan, 1728/33: eerste signatuur van Jan, 1733)
• Keizersgracht 175 (open-balustrade-attiek, toegeschreven aan Ignatius, ca. 1729)
• Keizersgracht 71 (stucwerk, toegeschreven aan Ignatius, 1730)
• Herengracht 286 (open-balustrade-attiek, toegeschreven aan Ignatius, 1730, nu geplaatst op tuinhuis)
• NZ Voorburgwal 264 (ingangspartij en deuren, toegeschreven aan Ignatius, 1730)
• NZ Voorburgwal 284 (ingangspartij, bovenlicht en attiek, toegeschreven aan Ignatius of Jan, 1718/30)
• Herengracht 472 (wijziging gevel, stoep, deuromlijsting en attiek, toegeschreven aan Ignatius, 1729/30)
• 

  Herengracht 476. 18de-eeuws attiek met balustrade en middenstuk met wapen en adelaar
  Herengracht 476 (wijziging gevel, interieur, Ignatius, 1731)
• Keizersgracht 585 (tuinhuis, gesloopt en herbouwd in de tuin van het Rijksmuseum, toegeschreven aan Ignatius, 1731)
• Burgerweeshuis, Kalverstraat 92 (vijf wapenschilden voor regenten, Ignatius, 1732)
• Van Brants-Rushofje, Nieuwe Keizersgracht 28-44 (wapenschild, toegeschreven aan Ignatius of zijn atelier, 1733)
• Herengracht 475 (gevel, Jan, 1733/34)
• Waalse Kerk (beeld- en snijwerk orgel, toegeschreven aan Jan, 1733/34)
• Keizersgracht 209 (kroonlijst en geveltop, toegeschreven aan Jan, trappenhuis, atelier Jan?, in of direct na 1734)
• Herengracht 60 (stucbeeld, toegeschreven aan Jan, 1734)
• Frederiksplein 10 (gevel, interieur, toegeschreven aan Jan, 1735)
• Herengracht 446 (gevel, interieur, toegeschreven aan Jan, 1734/35)
• Sint Pietersgasthuispoort (beeldhouwwerk, Jan, 1736)
• Keizersgracht 756 (gevel met kroonlijst en attiek, deurpartij, interieur, toegeschreven aan Jan, 1736/37)
• 

  Herengracht 475. Trappenhuis-lantaarn met rijke stucwerkdecoraties
  Herengracht 475 (interieur, Jan, 1736)
• OZ Voorburgwal 237 (geveltop, interieur, toegeschreven aan Jan, 1736)
• Keizersgracht 64 (geveltop, interieur, toegeschreven aan Jan, 1737/38)
• Keizersgracht 137-139 (geveltoppen, toegeschreven aan Jan, 1737/38)
• Keizersgracht 244-246 (geveltoppen, toegeschreven aan Jan, 1738)
• Burgerweeshuis, Kalverstraat 92 (portaal Jongenshuis en regentenbord, Jan, 1739)
• Herengracht 274 (geveltop, stucgang slechts gedeeltelijk, toegeschreven aan Jan, 1739)
• Singel 192 (geveltop, interieur, toegeschreven aan Jan, 1739)
• Singel 23-25 (geveltoppen, toegeschreven aan Jan, 1739)
• Keizersgracht 643 (geveltop, tuinhuis en interieur, Jan, 1739/41, geveltop niet meer aanwezig)
• Singel 56, 58 en 60 (geveltop, interieur, Jan, 1740/41)
• Keizersgracht 135 (geveltop, interieur, Jan, 1741)
• Nieuwe Herengracht 103 (interieur, tuinhuis, Jan, 1745)

Literatuur
- P.M. Fischer. Ignatius en Jan van Logteren, Beeldhouwers en stuckunstenaars in het Amsterdam van de 18de eeuw. Alphen aan de Rijn, 2005
- Wijnand V.J. Freling. Stucwerk in het Nederlandse woonhuis, uit de 17e en 18e eeuw. Leeuwarden/Mechelen: Eisma, 1996
- A. Staring. 'Zeventiende-eeuw stucwerk in het oosten des lands'. Kunsthistorisch Jaarboek 1949: p. 316-340